Nghiên cứu cách khai thác ương nuôi cá chình bông

Lâu nay trên thực tế nhiều người nuôi cá chình bông thương phẩm từ cá chình con đánh bắt được trên các đầm, cửa sông ven biển tỉnh ta. Tuy vậy việc khai thác chình bột, chình con, phương pháp nuôi hoàn toàn theo cách truyền thống, cảm tính, dẫn đến rủi ro nhiều về dịch bệnh, chình chậm lớn... Để có một quy trình ương nuôi khoa học Trung tâm Giống thủy sản Bình Định (Trung tâm) đang nghiên cứu về mùa vụ, địa điểm xuất hiện cá chình bột, quy trình ương nuôi... để chuyển giao cho người nuôi đạt hiệu quả bền vững.

Theo nhiều tài liệu nghiên cứu cho thấy, cá chình (chình bông, chình mun) có nhiều ở một số đầm, cửa sông ven biển tỉnh ta. Nhiều nhất là đầm Trà Ổ (Phù Mỹ). Chu kỳ sinh trưởng của chúng rất đặc trưng. Chúng sống trong vùng nước ngọt ở các đầm, hồ, ao. Khi đến tuổi trưởng thành, sinh sản chúng xuôi theo các dòng sông ra tít tận ngoài biển để sinh đẻ. Cho tới nay không ai xác định chúng đẻ ở đâu ngoài biển. Chình bột mới sinh ngược trở lại nơi bố mẹ chúng trưởng thành, tức là từ biển đi vào các cửa sông, ngược dòng chảy đến sinh sống tại các đầm hồ, thậm chí, vượt qua nhiều thác ghềnh, lên tận nguồn các dòng sông và trưởng thành ở đó. Cứ như vậy cá chình duy trì giống nòi từ đời này sang đời khác.

Biết được cách sinh sống di chuyển như vậy nên nhân dân nhiều nơi ven đầm, cửa sông từ bao đời nay tổ chức đánh bắt cá chình con, chình bột và cả chình trưởng thành. Cách đánh bắt thường là dùng vợt để vớt cá chình bột, đội đèn soi mé nước, bố trí chà để chình cư trú, ban ngày dùng lưới kéo, hoặc cào bãi cát để bắt chình bột, chình con. Hoặc dùng đăng, nò, đáy, đó để bắt cá chình con, chình trưởng thành. Mùa vụ chính thường là vào khoảng sau mùa mưa, khi nước trong, gió mùa đông bắc tràn về là cá chình xuất hiện nhiều. Khi nước trong đầm biển trao đổi với lưu lượng lớn dân thường đánh bắt được nhiều cá chình hơn. Cũng chưa có nghiên cứu nào khẳng định sản lượng đánh bắt hàng năm là bao nhiêu chỉ biết ở Bình Định cá chình có nhiều nhất là ở đầm Trà Ổ. Ở đây hầu như dân đánh bắt quanh năm. Chình trưởng thành thì bán thịt, chình con thì bán cho người nuôi. Tuy vậy theo một số người dân ven đầm Trà Ổ, ngày xưa khi chưa có đập ngăn mặn Hòa Tân (nối đầm Trà Ổ với biển) thì cá chình rất nhiều. Từ khi có đập này thì sản lượng khai thác ít đi.

Để giúp người dân khai thác, nuôi thương phẩm, đồng thời bảo tồn giống cá chình đặc hữu, quý hiếm ở tỉnh ta; Trung tâm giống Thủy sản Bình Định tổ chức nghiên cứu về mùa vụ, địa điểm xuất hiện cá chình bông bột, xây dựng quy trình ương nuôi từ giai đoạn cá bột thành cá hương, cá con giống nuôi thương phẩm. Có 4 địa điểm cửa sông được Trung tâm chọn nghiên cứu: Lại Giang, Trà Ổ, La Tinh và sông Kôn. Đây là các con sông lớn của Bình Định. Trong khoảng thời gian 9 tháng, từ tháng 3 đến tháng 12.2009, Trung tâm tổ chức nhiều đợt tìm hiểu về: mùa vụ điều kiện thời tiết, khí hậu, thủy triều, tuần trăng... đến mật độ xuất hiện của cá chình bông bột.

Kết quả được khẳng định phải sau một năm nữa, đến khi kết thúc đề tài. Tuy vậy, ban đầu Trung tâm cũng sơ bộ đánh giá. Trong thời gian nói trên nhân dân các cửa sông đã vớt được 4.890 con cá chình bông bột. Nhiều nhất là vùng đập Nha Phu (sông Kôn). Chình thường từ biển vào các cửa sông ban đêm, ban ngày thường vùi mình trong cát ven biển. Tuy vậy năm nay do thời tiết biến đổi bất thường nên cá chình xuất hiện muộn hơn mọi năm 2 tháng (thường vào tháng 11 DL xuất hiện nhiều nhất). Đến cuối năm 2009 đầu 2010 cá chình mới xuất hiện nhiều. Theo KS Phan Thanh Việt - chủ nhiệm đề tài này: Sông Châu Trúc - đầm Trà Ổ chưa vớt được nhiều vì mực nước trên và dưới đập (đập Hòa Tân - PV) không chênh lệch nhiều, mùa vụ lại chậm. Khi nước chảy mạnh, chình vượt đập thì mới vớt được nhiều.

Trung tâm đã mua lại của dân trên 1.000 con cá chình bột để ương nuôi tại Trạm Nghiên cứu, thực nghiệm giống thủy sản Cát Tiến. Từ cá chình bột li ti như chân nhang, sau 8 tháng nuôi thành cá chình hương đạt trọng lượng 2,01 gam/con; nuôi tiếp 10 tháng nữa, khi đạt 20g/con, thì thành cá chình giống để nuôi thương phẩm. Trong các giai đoạn nuôi thức ăn cho chình chủ yếu là thức ăn công nghiệp chế biến sẵn. Mỗi giai đoạn có thức ăn phù hợp. Có nhiều nghiệm thức nuôi khác nhau để so sánh.

Theo đánh giá của KS Phan Thanh Việt: Chình bông nuôi hoàn toàn trong môi trường nước ngọt. Sau thời gian ương nuôi từ cá bột lên cá hương tỷ lệ sống trên 50%. Tỷ lệ này rất tốt, cũng là cơ sở vững chắc để phát triển nuôi các bước tiếp theo.

Đây mới là giai đoạn đầu. Thời gian tiếp theo những người thực hiện đề tài sẽ tiếp tục nghiên cứu thử nghiệm các loại hình ngư lưới cụ truyền thống và hiện đại kết hợp trong khai thác cá chình bột, để tìm ra ngư cụ đánh bắt hữu hiệu nhất. Hoàn thiện quy trình ương nuôi cá chình bột lên cá hương, từ cá hương lên cá giống. Hướng dẫn người dân khai thác hợp lý, đề xuất phương pháp khai thác để bảo tồn nguồn lợi cá chình trên địa bàn tỉnh. Nuôi cá chình tại Bình Định